Vaak ligt de politiek in de zomermaanden stil. De beide Kamers vergaderen niet en minister zijn op vakantie. Maar er zijn uitzonderingen. Dat is zeker het geval als er een formatie gaande is en soms zijn er onverwachte gebeurtenissen. Dat alle Tweede Kamerleden moeten terugkomen van reces is heel uitzonderlijk. Vaker gebeurt het dat leden van een bepaalde commissie hun vakantie moeten onderbreken. Niet alleen Kamerleden worden soms gestoord in hun vakantie, dat geldt ook voor ministers en partijvoorzitters.
De Tweede en Eerste Kamer vergaderden tot het einde van de jaren vijftig overigens vaak nog tot in juli, de Eerste Kamer in het algemeen zelfs tot eind juli. In de jaren vóór 1970 was het bovendien gebruikelijk dat er na de zomer pas weer op de derde dinsdag van september werd begonnen met vergaderen.
Inhoud
Tweede Kamer terug van reces
Buiten formatieperioden en een debat met het een nieuw aangetreden kabinet zijn Tweede Kamervergaderingen in de zomermaanden hoogst uitzonderlijk.
In 1830 was de zitting (de periode waarin werd vergaderd) op 2 juni gesloten. Nadat in België op 25 augustus na opvoering van de opera "De stoome van Portici" in Brussel een opstand was uitgebroken, die uitliep op een revolutie, riep koning Willem I de beide Kamers bijeen. Op 13 september werd in Den Haag een buitengewone zitting geopend, waar de vraag werd voorgelegd of er een (administratieve) scheiding moest komen tussen Noord en Zuid-Nederland. Normaal gesproken, zouden de Kamers pas in oktober bijeen zijn gekomen.
Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog zorgde uiteraard voor spoedvergaderingen. Cort van der Linden legde op 3 augustus in beide Kamers een verklaring af en daarna handelden beide Kamers diverse noodwetten af.
Ten tijde van de strijd in Indonesië waren er eveneens soms vergaderingen in augustus. Zo besprak de Tweede Kamer op 16 augustus de wapenstilstand na de tweede politionele actie.
In 1968 was de inval van de Oostbloklanden in Tsjecho-Slowakije reden om al op 27 augustus te gaan vergaderen. In die vergadering werden ook de overleden oud-VVD-leider P.J. Oud en een overleden PvdA-Tweede Kamerlid herdacht.
Onderbreking van het zomerreces door de gehele Tweede Kamer was er in 2011 vanwege de problemen in de eurozone met Griekenland. Wettelijke regeling van het minimumloon was in 1970 reden het reces te onderbreken. De Tweede Kamer kwam toen op 28 juli bijeen. De Eerste Kamer behandelde dat voorstel op 4 augustus. De Eerste Kamervoorzitter merkte op dat leden uit verschillende delen van de aardbol waren teruggekeer en hijzelf uit Stratford-upon-Avon.
Kabinetsformaties
Als er reguliere verkiezingen zijn, na het einde van een periode van vier jaar, dan vinden die in principe in mei plaats. In het verleden kwamen verkiezingen in april of juni wel eens voor, maar in juli en augustus zijn nooit Tweede Kamerverkiezingen gehouden. In 2010 zorgde de val van het kabinet-Balkenende IV voor verkiezingen in juni.
Formaties in de zomermaanden waren er in 1948, 1952, 1956, 1963, 1971, 1977, 1981, 1986, 1994, 1998, 2002 en 2010. De verkiezingen na val van de kabinetten-Van Agt II (in mei 1982), -Lubbers II (in mei 1989) en -Balkenende II (in juli 2006) werd over de zomer heen getiteld. De verkiezingen waren in 1982 en 1989 in september en in 2006 in november.
Regeringsverklaringen in de zomer
Beel 5 juli 1946
Drees I 12 augustus 1948
Marijnen 31 juli 1963
Biesheuvel (I) 3 augustus 1971
Biesheuvel (II) 17 augustus 1872
Lubbers II 30 juli 1986
Kok I 30 augustus 1994
Kok II 25 augustus 1998
Balkenende I 26 juli 2002
Balkenende III 7 juli 2006
Gevallen kabinetten
De val een kabinet leidt altijd tot veel politieke activiteit. Dat is in het zomerreces niet anders. Crises braken uit in de zomer van 1935, 1939, 1972 en 2006.
WAO-Crisis 1991
juli 1991 kabinetsbesluit -> verdedigd door Kok, onrust in PvdA -> aftreden Marjanne Sint.
Anekdotes
1939
De zomer van 1939 was vol politieke problemen. Eerst viel het vierde kabinet-Colijn, toen werd er een kansloos minderheidskabinet (Colijn V) gevormd, dat direct ten val werd gebracht. In augustus slaagde CHU-leider De Geer er in een kabinet te vormen. Daarvan maakten voor het eerst ook sociaaldemocraten deel uit. De Geer werd daarna vakantie gegund. Hij vertrok naar Duitsland, onder meer vanwege familiebezoek, maar ook om uit te rusten. De keuze was voor het Duitsland van Hitler was opmerkelijk, maar niemand maakte bezwaar.
De oorlogsdreiging nam echter enorm toe en eind augustus kwam het moment waarop ook het Nederlandse leger zou mobiliseren. De Geer keerde terug, maar verbleef eerst nog even in Arnhem. Op het moment van het kabinetsbesluit over de vooraankondiging van de mobilisatie was hij niet aanwezig in de ministerraad.
1948
In het eerste kabinet-Beel was J.J. Gielen namens de KVP minister van Onderwijs. Zowel bij de PvdA als bij zijn eigen partij waren er nogal wat bezwaren tegen hem. KVP-leider Romme stuurde aan op zijn vervanging en één van de kandidaten was prof.dr. F.J.Th. (Theo) Rutten. Toen hem in augustus 1948 duidelijk werd dat formateur Van Schaik opzoek was naar hem om het ministerschap aan te bieden, 'vluchtte' hij met vrouw en kinderen naar Schiermonnikoog. Daar wist men hem echter op te sporen en uiteindelijk stemde hij toe om minister te worden.
1956
In augustus 1956 leek de kabinetsformatie geheel vast te zijn gelopen. Informateur Lieftinck had geen oplossing kunnen vinden. Er werd een buitenstaander aangezocht en gevonden, de antirevolutionaire hoogleraar W.F. ('Gaius') de Gaay Fortman. Hij moest wel even worden opgespoord, want hij was op vakantie: fietsen op de Veluwe. Via het hotel in Kootwijk werd hij opgespoord en zijn echtgenote ging erop uit om hem te melden dat 'Soestdijk' had gebeld.
De schrijver Godfried Bomans en de cabaretier Wim Kan maakten later hun eigen 'versie' van dit verhaal. Bomans voerde een lakei op, die op de fiets De Gaay Fortman was gaan opsporen en Kan bedacht dat vader De Gaay Fortman met zijn 'zoontje' Bas, de latere PPR-voorman, voorop over de Veluwe fietste. Bas was in 1956 overigens al 19 jaar...
1972
De kabinetscrisis in 1972 kwam vrij onverwacht. Er waren wel spanningen over de loonpolitiek en de begroting, maar het kabinet-Biesheuvel was pas een jaar in functie. Bij DS'70 ging het mis in de communicatie tussen ministers en fractievoorzitter Berger. Die laatste was toen de crisis dreigde onvindbaar. Hij was bij zijn 'vriendin'.
Toen het kabinet was gevallen, moesten de Tweede Kamerleden van de regeringsfracties ijlings terugkeren naar Den Haag. ARP-fractievoorzitter Aantjes zat in Praag, maar zijn fractiegenoot Maarten Schakel voer ergens in Nederland rond met zijn boot. Hij werd opgespoord door de rivierpolitie, die hem meldde dat hij minister moest worden en dus naar Den Haag moest komen. Schakel begreep wel dat een ministerschap er niet in zat, maar vermoedde wel dat er iets aan de hand was. Hij onderbrak zijn vakantie.
Twee ministers die er alleen voorstonden
De afwezigheid van veel ministers zorgt soms voor de situatie dat één minister veel of zelfs alle collega's moet waarnemen. Dat was wel eens 'onhandig'. In augustus 1966 brak een diplomatiek conflict uit tussen Nederland en de Volksrepubliek China. Alleen minister Diepenhorst van Onderwijs was aanwezig.
De Culturele Revolutie in China had voor verscherpte verhoudingen geleid, met name door een incident rond een in ons land verblijvende Chinese delegatie van technici. Eén van hen raakte ernstig gewond bij een val uit een raam van een Haags appartement. Uiteindelijk lukte het de Nederlandse autoriteiten de Chinezen over te halen de gewonde naar het ziekenhuis te laten vervoeren, maar die werd door diplomaten van de brancard gelicht en naar de Chinese legatie gebracht. Hij overleed daar een dag later.
Omdat het vermoeden bestond dat de val uit het raam geen ongeluk was geweest, maar te maken had met de wens van betrokkene om asiel aan te vragen, wilde Nederland een onderzoek. De Chinezen weigerden dat echter, waarop Nederland de Chinese zaakgelastigde uitwees. China deed op zijn beurt hetzelfde met de Nederlandse zaakgelastigde Jongejans. De uitwijzing door Nederland was mede het gevolg van communicatiestoring. Luns zat in Togo en gaf telefonisch instructies aan zijn vervanger Diepenhorst. Luns meldde Diepenhorst over de zaakgelastigde: "Je moet hem nooit laten gaan", maar Diepenhorst verstond: "Je moet hem maar laten gaan." De diplomatieke relaties werden overigens al na korte tijd hersteld.
Een minister die er eveneens alleen voorstond, was in augustus 1990 Koos Andriessen. Hij moest namens het kabinet reageren op de inval van Irak in Koeweit. Hij deed dat nogal terughoudend en wees bijvoorbeeld het treffen van economische maatregelen (vooralsnog) af. Andere Europese landen reageerden veel feller. Tweede Kamerleden bleken niet erg ingenomen met de reactie van Andriessen, die blijkbaar voor een voorzichtige lijn had gekozen.
MH17 juli 2014
Een greep uit zomeronderwerpen van Kamervragen
de datum van opkomst in militaire dienst voor de wielrenner René Pijnen in verband met zijn deelname aan de Tour de France (Dusarduijn en Jansen, 20 juni 1969)
de teruggaaf van een in beslag genomen jas van een openluchtslaper (Van Thijn, 11 augustus 1971)
het onder vuur nemen van zeehonden bij schietoefeningen op de Waddeneilanden (Du Chatinier, 23 augustus 1971)
het instellen van een rampenfonds voor de land- en tuinbouw vanwege de droogte (Wisselink, De Bekker, De Boer, Langedijk-de Jong, Tuijnman, 5 september 1976)
de recente ernstige wateroverlast (Braks en PAM Cornelissen, 6 augustus en Patijn, 31 augustus 1977 )
schending van de openbare eerbaarheid in recreatiegebieden (Leerling, 10 augustus 1982)
deelname aan de vierdaagse in Nijmegen door wapens dragende militairen (Van Es, 5 juni 1990)
de afvoer van fecaliën in treinen en pleziervaartuigen (Stellingwerf, 5 augustus 1999)
de chaos rond de manifestatie Dance Valley (Th.A.M. Meijer, 9 augustus 2001)
de online-verslaggeving van de Olympische Spelen door de NOS (Örgü, 12 augustus 2004)
de noodzaak van snelle plaatsing van airco's in verpleeg- en verzorgingshuizen (Wilders, 1 augustus 2006)
gewapende CIA-agenten bij de Vierdaagse van Nijmegen (Van Raak, 20 juli 2007)
de etappe van de Tour de France via de Zuid-Hollandse eilanden en Zeeland op zondag 4 juli 2010 (ingezonden 27 december 2008!)
het bericht "KNMI weersvoorspelling slaat plank mis, recreant blijft weg" (Holtackers, 28 juli 2011)
het bericht "Brug Kornwerderzand sluit uur lang niet" (De Rouwe, 26 augustus 2014)
het invoeren van een tropenrooster voor vervoer van slachtdieren (Van Dekken en Dikkers, 2 juli 2015)